UroWomanKazakhstan

Басты бет / Пациенттерге / Зәр ұстамаудың түрлері

Зәр ұстамаудың түрлері

Зәр ұстамау әртүрлі болады, ал ем түріне байланысты. Жөтелгенде зәрдің ағуына жақсы көмектесетін жаттығулар кенет шақырулар кезінде жеткіліксіз болуы мүмкін — және керісінше. Сондықтан дәрігер ең алдымен белгілеріңіздің түрін анықтайды.

Стресстік зәр ұстамау

Мұндағы «стресс» сөзі толқуды емес, дене жүктемесін білдіреді. Зәр іш қуысындағы қысым күрт артқан сәтте ағады: жөтелгенде, түшкіргенде, күлгенде, жүгіргенде, секіргенде, баланы немесе сөмкелерді көтергенде. Бұған дейін әдетте шақыру болмайды — зәр «кенеттен», аз мөлшерде ағады.

Неліктен пайда болады. Уретраны ұстап тұратын жамбас түбі бұлшықеттері мен байламдары немесе уретра сфинктерінің өзі әлсіреген. Негізгі себептер — жүктілік пен босану, артық салмақ, созылмалы жөтел, іш қату, ауыр дене еңбегі, менопаузадағы эстрогеннің азаюы.

Қалай емделеді. Негізі — кемінде 3 ай бойы тұрақты жамбас түбі бұлшықеттерін жаттықтыру, салмақты азайту және жөтелді емдеу. Бұл жеткіліксіз болса, хирургиялық әдістер талқыланады. Қазақстан әйелдері арасындағы зерттеуде бұл ең жиі кездесетін түр болды — барлық жағдайлардың жартысынан көбі.

Императивті зәр ұстамау

Кейінге қалдыру қиын немесе мүмкін емес кенеттен өте күшті шақыру пайда болады. Зәр дәретханаға бара жатқанда, есікті ашқанда немесе киімді шешкенде ағып кетуі мүмкін. Мұндай шақыруларды көбінесе «триггерлер» тудырады: ағып жатқан судың дыбысы, суық, үйге оралу.

Әдетте императивті зәр ұстамау күндіз және түнде жиі зәр шығарумен қатар жүреді — мұны қуықтың гиперактивтілігі синдромы деп атайды. Зәр ағусыз гиперактивті қуық та болады: тек жиі және шұғыл шақырулар.

Неліктен пайда болады. Қуық бұлшықеті ол толмай тұрып, еріксіз жиырылады. Себебі көбінесе белгісіз; белгілерді кофеин, газдалған сусындар, алкоголь, іш қату, артық салмақ, инфекциялар, менопауза және жүйке жүйесінің кейбір аурулары күшейтеді.

Қалай емделеді. Кемінде 6 апта бойы қуықты жаттықтыру (зәр шығару аралықтарын біртіндеп ұзарту), кофеинді азайту, су ішу режимін қалыпқа келтіру. Әсер жеткіліксіз болса, дәрігер дәрі-дәрмек тағайындауы мүмкін, ал күрделі жағдайларда — басқа әдістер. Қазақстандағы зерттеу бойынша дәл осы түр өмір сапасын ең көп төмендеткен.

Аралас зәр ұстамау

Жүктеме кезінде де, күшті шақырудан кейін де зәр ағады. Бұл өте жиі кездесетін жағдай, әсіресе егде жастағы әйелдерде. Ем әдетте көбірек мазалайтын белгілерден басталады және жамбас түбін жаттықтыруды қуықты жаттықтырумен ұштастырады.

Басқа, сирек кездесетін түрлері

  • Толып кетуден болатын зәр ұстамау — қуық нашар босайды, толып кетеді және зәр үнемі тамшылап ағады. Қант диабетінде, неврологиялық ауруларда, операциялардан кейін, ағзалардың айқын түсуінде болады. Міндетті түрде тексеруді қажет етеді.
  • Үздіксіз ағу — зәр күні-түні үздіксіз бөлінеді. Жыланкөздің (несеп жолдары мен қынап арасындағы патологиялық байланыстың) белгісі болуы мүмкін, мысалы, операциялардан немесе ауыр босанудан кейін. Маман кеңесі қажет.
  • Ересектердегі түнгі зәр ұстамау (энурез) — ұйқы кезінде зәрдің ағуы; себебін анықтауды талап етеді.
  • Функционалдық зәр ұстамау — қуықтың өзі дұрыс, бірақ қозғалыстың шектелуіне, деменцияға немесе дәретханаға жетудің қиындығына байланысты адам оған уақытында жете алмайды.

Сізде қай түр екенін қалай түсінуге болады

Өзіңізге бірнеше сұрақ қойыңыз — бұл сізге де, дәрігерге де көмектеседі:

Көбіне стресстік

  • Жөтелгенде, күлгенде, спорт кезінде ағады.
  • Бұған дейін шақыру болмайды.
  • Түнде әдетте мазаламайды.
  • Аз мөлшерде зәр ағады.

Көбіне императивті

  • Алдымен кенет шақыру, содан кейін ағу.
  • Дәретханаға жиі, соның ішінде түнде барасыз.
  • «Триггерлер» бар: су, суық, есіктегі кілт.
  • Көп мөлшерде ағуы мүмкін.

Түрін нақты анықтауға ICIQ-SF тесті (соңғы сұрақ дәл зәр ағатын жағдайлар туралы) және зәр шығару күнделігі көмектеседі.

Қабылдауға дейін нені жазу керек

  • белгілер алғаш қашан пайда болды және уақыт өте қалай өзгерді;
  • зәр қандай жағдайларда ағады және қанша мөлшерде;
  • күндіз және түнде неше рет зәр шығарасыз;
  • қанша және қандай сусын ішесіз (әсіресе кофе, шай, газдалған сусын, алкоголь);
  • жүктілік пен босану (қанша, қалай өтті, балалардың салмағы);
  • операциялар, созылмалы аурулар, қабылдайтын барлық дәрілер;
  • қандай қорғаныс құралдарын пайдаланасыз және оларды қаншалықты жиі ауыстырасыз.

Дереккөздер

  1. Haylen BT және т.б. An IUGA/ICS joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Neurourol Urodyn. 2010;29(1):4–20.
  2. NICE guideline NG123. 2019. nice.org.uk
  3. AUA/SUFU Guideline on the Diagnosis and Treatment of Idiopathic Overactive Bladder. 2024. auanet.org
  4. Ryspayeva Zh. және т.б. IJERPH. 2026;23(7):893. mdpi.com