Басты бет / Пациенттерге / Қауіп факторлары
Зәр ұстамаудың қауіп факторлары
Зәр ұстамау әдетте бір себептен емес, бірнеше фактор қатар болғанда дамиды. Өз қауіптеріңізді білу алдын алуды уақтылы бастауға, алғашқы белгілерге мұқият болуға және дәрігерге шынымен маңызды нәрсені айтуға көмектеседі.
Қазақстандағы зерттеу не көрсетті
2025 жылы Қазақстанның медициналық ұйымдарында 2061 әйел қатысқан көпорталықты «жағдай–бақылау» зерттеуі жүргізілді. Ғалымдар зәр ұстамайтын және ұстамауы жоқ әйелдерді салыстырып, қандай факторлар жасқа және басқа себептерге қарамастан осы жағдаймен байланысты екенін анықтады.
Сандар — мүмкіндіктер қатынасы: фактор болған кезде зәр ұстамау мүмкіндігі ол болмаған кезбен салыстырғанда неше есе жоғары. Мұндай зерттеулер байланысты көрсетеді, бірақ фактордың өзі зәр ұстамауды тудыратынын дәлелдемейді. Зерттеу туралы толығырақ.
Авторлардың басты қорытындысы: Қазақстан әйелдеріндегі зәр ұстамау ең алдымен акушерлік және метаболикалық факторлармен байланысты — демек, салмақты бақылау, жүктілік кезіндегі және босанғаннан кейінгі бақылау және жамбас түбін ерте бағалау арқылы көп нәрсе істеуге болады.
Жүктілік және босану
Жүктілік кезінде өсіп келе жатқан жатыр қуыққа қысым түсіреді, ал гормондар байламдарды серпімдірек етеді. Қынаптық босану кезінде жамбас түбінің бұлшықеттері, нервтері және дәнекер тіні қатты созылады. Қауіп мына жағдайларда жоғары:
- босану көп ұрықты болса (егіз, үшем);
- нәресте ірі болса (әдетте 4 кг және одан көп);
- ұзақ толғақ болса, қысқыш немесе вакуум қолданылса;
- бірнеше рет босанса;
- зәр ағуы жүктілік кезінде-ақ пайда болса.
Кесар тілігі босану кезінде жамбас түбіне түсетін жүктемені азайтады, бірақ қауіпті толығымен жоймайды: жүктіліктің өзі де маңызды. Не істеу керектігі — «Жүктілік, босану және жамбас түбі» мақаласында.
Артық салмақ
Әрбір артық килограмм қуық пен жамбас түбіне түсетін қысымды арттырады. Бұл ең күшті, бірақ өзгертуге болатын қауіп факторларының бірі: салмақты азайту зәр ағуын азайтады.
Жас және менопауза
Жас ұлғайған сайын бұлшықеттер күшін жоғалтады, қуық серпімділігі азаяды, ал менопаузадан кейін эстрогеннің азаюынан уретра мен қынап тіндері жұқарады. Алайда зәр ұстамау — қартаюдың сөзсіз бөлігі емес: оны кез келген жаста емдеуге болады.
Басқа факторлар
Өзгертуге болады
- артық салмақ;
- іш қату және күшену;
- темекі шегу және созылмалы жөтел;
- тынысты ұстап, ауыр зат көтеру;
- кофеинді, газдалған сусындарды, алкогольді көп тұтыну;
- тым аз немесе тым көп сұйықтық;
- аз қозғалатын өмір салты.
Ескеру қажет
- жүктілік пен босану;
- жас және менопауза;
- кіші жамбас ағзаларына жасалған операциялар, соның ішінде жатырды алып тастау;
- қант диабеті;
- неврологиялық аурулар (инсульт, шашыраңқы склероз, Паркинсон ауруы, омыртқа жарақаттары);
- кейбір дәрілер, мысалы, несеп айдайтын дәрілер;
- анада немесе әпке-сіңліде зәр ұстамаудың болуы.
Қауіп факторлары болса не істеу керек
- Өзгертуге болатын нәрседен бастаңыз: салмақ, іш қату, су ішу режимі, жөтел.
- Жамбас түбі бұлшықеттерін жаттықтыруды меңгеріңіз — бұл ең тиімді алдын алу.
- Қауіп факторларыңыз туралы дәрігерге айтыңыз — әсіресе жүктілік кезінде, босанғаннан кейін және менопаузада.
- Зәр ағуының алғашқы белгілері кезінде күтпеңіз: ICIQ-SF тестінен өтіп, дәрігерге жүгініңіз.
Дереккөздер
- Ryspayeva Zh., Khismetova Z., Serikova-Esengeldina D. және т.б. Risk Factors and Quality of Life in Women with Urinary Incontinence in Kazakhstan: A Multicenter Case–Control Study. IJERPH. 2026;23(7):893. mdpi.com
- EAU Guidelines on Non-neurogenic Female LUTS. uroweb.org
- NICE guideline NG123. 2019. nice.org.uk