Клиникалық ұсынымдар

Терминология

ICS/IUGA бойынша зәр ұстамау — зәрдің кез келген еріксіз бөлінуіне шағым.

Стресстік (SUI) — күш салғанда, дене жүктемесінде, жөтелгенде, түшкіргенде.
Императивті (UUI) — кенеттен тоқтатылмайтын шақырумен қатар жүреді немесе одан кейін бірден болады.
Аралас (MUI) — стресстік және императивті түрдің қосындысы.
Гиперактивті қуық (OAB) — инфекция мен басқа айқын патология болмаған кезде, әдетте жиілеумен және ноктуриямен қатар жүретін, зәр ұстамаумен немесе онсыз императивтілік.

Алғашқы бағалау

Зәр ұстамауды анамнез бойынша жіктеу (SUI, UUI/OAB, MUI) және емді басым түрі бойынша бастау.
Өмір сапасына әсерін валидацияланған сауалнамалармен бағалау (мысалы, ICIQ-SF).
Зәр шығару күнделігі — жұмыс және демалыс күндерін қамтитын кемінде 3 күн.
Инфекция мен гематурияны жоққа шығару үшін зәрді тест-жолақпен талдау; инфекция белгілері болса — себу.
Физикалық тексеру: іш, аралық, пролапсты, атрофияны және жамбас түбі бұлшықеттерінің жиырылуын бағалайтын қынаптық зерттеу.
Қалдық зәр (жақсысы УДЗ арқылы) — зәр шығарудың бұзылу белгілері немесе қайталанатын инфекциялар болғанда.
Айқын стресстік зәр ұстамауда немесе OAB-да консервативті ем басталғанға дейін уродинамикалық зерттеу қажет емес.

Толық қадамдық алгоритм — «Алғашқы тексеру алгоритмі» мақаласында.

Консервативті ем (бірінші кезек)

Барлық пациенттерге

ДСИ > 30 кг/м² болса, салмақты азайту;
сұйықтықты шектен тыс көп немесе аз тұтынуды түзету;
OAB кезінде кофеинді азайтып көру;
іш қатуды емдеу, темекіні тастау.

Түрі бойынша

SUI/MUI: кемінде 3 ай бойы бақылаумен жамбас түбі бұлшықеттерін жаттықтыру, күніне 3 рет кемінде 8 жиырылу;
UUI/MUI: кемінде 6 апта бойы қуықты жаттықтыру.

Электр ынталандыру және биологиялық кері байланыс үнемі ұсынылмайды, бірақ жамбас түбі бұлшықеттерін белсенді жиыра алмайтын пациенттерге көмектесуі мүмкін.

OAB фармакотерапиясы

Қуықты жаттықтыру жеткілікті тиімді болмағанда тағайындалады.
Антимускаринді препараттарды тағайындамас бұрын, әсіресе егде және әлсіз пациенттерде антихолинергиялық жүктемені бағалаңыз (когнитивтік бұзылыстар, құлау қаупі).
β3-агонистер — антимускаринді құралдарға қарсы көрсетілімдер, тиімсіздік немесе көтере алмаушылық кезіндегі балама.
Қынап атрофиясы және OAB бар постменопаузадағы әйелдерге — жергілікті қынаптық эстроген.
Әсері мен көтерімділігі препаратты бастағаннан немесе ауыстырғаннан кейін 4 аптадан соң бағаланады.

Нақты препараттар мен мөлшерлер ҚР ДСМ қолданыстағы клиникалық хаттамалары мен формулярлары бойынша анықталады.

Маманға қашан жолдау керек

көрінетін гематурия; 50 жастан асқан әйелдерде микрогематурия;
40 жастан асқан әйелдерде гематуриямен қатар қайталанатын немесе тұрақты несеп жолдарының инфекциялары;
кіші жамбас ағзаларының ісігіне күдік;
қуықта немесе уретрада ауырсыну; жыланкөзге күдік;
зәр шығарғаннан кейін пальпацияланатын қуық, айтарлықтай қалдық зәр;
қынап кіреберісінде немесе одан тыс көрінетін симптоматикалық пролапс;
неврологиялық себепке күдік;
бұрын зәр ұстамауға байланысты операциялар, кіші жамбаста радикалды операциялар немесе сәулелік терапия;
бірінші кезектегі емнің тиімсіздігі; пациенттің хирургиялық емді қарастырғысы келуі.

Инвазивті ем (маман деңгейі)

Консервативті ем тиімсіз болғаннан кейін SUI кезінде синтетикалық орта уретралық слингтер, кольпосуспензия, аутологиялық фасциялық слингтер, көлем түзетін агенттер қарастырылады. Рефрактерлі OAB кезінде — ботулинотоксин А инъекциялары, үлкен жіліншік нервін тері арқылы ынталандыру, сакральды нейромодуляция. Шешімді уродинамикалық тексеруден және қауіптерді ақпараттандырылған талқылаудан кейін көпсалалы топ қабылдайды.

Құжаттама

Жетекші белгіні, күнделік пен сауалнама нәтижелерін, тексеру деректерін, талқыланған нұсқаларды, келісілген жоспарды және бақылау күнін тіркеңіз. Бұл маршрутты пациентке де, келесі маманға да түсінікті етеді.

Дереккөздер

NICE guideline NG123. Urinary incontinence and pelvic organ prolapse in women: management. 2019. nice.org.uk
EAU Guidelines on Non-neurogenic Female LUTS. uroweb.org
AUA/SUFU Guideline on Surgical Treatment of Female Stress Urinary Incontinence (2023); Guideline on Idiopathic Overactive Bladder (2024). auanet.org
Haylen BT және т.б. An IUGA/ICS joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Neurourol Urodyn. 2010;29(1):4–20.